پلدختر شهری که از تاریخ کهن ایران حکایت می کند

شهرستان پلدختر یکی از شهرستانهای استان لرستان است که در جنوب این استان قرار گرفته‌است. این شهرستان دارای آب و هوای معتدل در زمستان و گرم در تابستان است. جاده سراسری تهران به خوزستان از این منطقه می‌گذرد و رودخانه دائمی کشکان نیز از دره‌های تنگ کوههای زاگرس منطقه عبور می‌کند. کار مردم منطقه بیشتر کشاورزی است. مرکز این شهرستان شهر پلدختر است.شهرستان پل دختر در حدود ۱۰۰ کیلومتری جنوب باختری شهرستان خرم آباد واقع شده و شهرستان مرزی بین استان‌های لرستان و ایلام است. محدوده این شهرستان قبلا از توابع بخش ملاوی خرم آباد بود، اما در حال حاضر خود به یک شهرستان تبدیل شده و مرکز آن شهر پل دختر است. پل دختر حدود ۴۹ کیلومتر با شهرستان دره شهر از استان ایلام فاصله دارد. نام این شهر ظاهرا از نام پل بزرگ و محکمی که از روزگار ساسانیان به جا مانده گرفته شده‌است. هم اکنون ستونهای تخریب شده از این پل که بر روی رودخانه زده شده قابل رویت بوده و کنگره آن که جاده سراسری از زیر آن رد میشود همچنان پا بر جاست. مرکز شهرستان پل دختر از نظر جغرافیایی در ۴۷ درجه و ۴۲ دقیقه درازای خاوری و ۳۳ درجه و ۹ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۶۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد.

آب و هوای آن نسبتا گرم و نیمه خشک است و بیش ترین درجه گرما ۴۵ درجه، کمترین دما ۱۵- درجه و مقدار بارش سالانه بطور متوسط ۴۵۰ میلیمتر است. شهرستان پل دختر از شمال و خاور به شهرستان خرم آباد، از شمال و شمال باختری به شهرستان کوهدشت، از جنوب به استان‌های خوزستان و ایلام محدود می‌باشد. راه اصلی خرم آباد ـ اندیمشک از شهرستان پل دختر می‌گذرد. از این شهرستان به سوی شمال تا خرم آباد حدود ۱۱۰ کیلومتر و به سوی جنوب خاوری تا اندیمشک حدود ۱۰۲ کیلومتر فاصله‌است. کشاورزی در این منطقه رواج نسبتا خوبی دارد و آب مورد نیاز برای آن از رودخانه‌ها و چاه‌ها تامین می‌شود. محصولات کشاورزی این منطقه عبارتند از:خیار، انجیر، گندم، جو، بنشن، تره بار و برنج.اقتصاد پل دختر بر پایه کشاورزی، دام‌داری و صنایع استوار است. فرآورده‌های کشاورزی این استان همراه با فراورده‌های دامی و لبنی جزو صادرات این شهرستان است. صنایع کارخانه‌ای پل دختر، بیش‌تر؛صنایع‌ساختمانی‌است که مصالح‌ساختمانی‌تولید شده آن نیز به دیگر شهرستان‌ها صادر می‌شود. تالابهای بسیار زیبای پلدختر (۱۳ تالاب)، غار مشهور و باستانی کلماکره، پل‌کلهر یا «مملو»، گورستان چشمک و مقبره حیات‌الغیب از مهم‌ترین مکان‌های دیدنی و تاریخی شهرستان پلدختر به شمار می‌آیند.

[ویرایش] بخش‌ها و دهستانها
بخش مرکزی شهرستان پل‌دختر
دهستان جایدر
دهستان جلوگیر
دهستان ملاوی
دهستان میانکوه غربی
بخش معمولان
دهستان میانکوه شرقی
دهستان افرینه
دهستان معمولان
منبع: ویکی پدیا

لرستان در ويكي پديا

استان لرستان، یکی از استان‌های غربی ایران است. این استان ۲۸٫۰۶۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در سال ۱۳۸۶ بالغ بر ۱٫۸۲۸٫۳۳۴ نفر گزارش شده است ^[۱] . خرم آباد مرکز استان و بروجرد دیگر شهر بزرگ آن است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشانده است. این منطقه، یکی از سکونتگاه های قدیمی بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستان شناسی زیادی برخوردار است.

لرستان همچنین نامی است که بطور ضمنی دربرگیرنده تمام مناطق لر نشین غرب و جنوب غربی ایران می شود. منطقه لرستان در گذشته با نام های گوناگونی چون لر کوچک، پیشکوه و لرستان فیلی نیز شناخته می شده است.

فهرست ٠ندرجات [نهفتن] ۱ تاریخچه ۲ شهرها و شهرستانهای لرستان ۳ جغرافیای لرستان ۴ آثار باستانی و تاریخی ۵ گردشگاهها و دیدنی های طبیعی ۶ زبان و گویش در لرستان ۷ ٠رد٠‌شناسی ۸ چهره‌های سرشناس ۹ دانشگاه ها ۱۰ جستارهای وابسته ۱۱ ٠نابع ۱۲ پیوند به بیرون

[ویرایش] تاریخچه

آثار به جای مانده در غارها و دره های لرستان، سکونت بشر را از دست کم از هزاره چهارم پیش از میلاد در این ناحیه نشان می دهد. کاسی‌ها ساکنان بومی لرستان پیش از رسیدن مادها و آمیختن با آنها بودند که خود از نواحی شمالی تر به منطقه لرستان و همدان کنونی کوچیدند و سرزمین کاسی ها را تشکیل دادند ^[۲].

امامزاده جعفر در بروجرد

آثار باستانی و پیش از تاریخ، پیشینه زندگی قبایل را در بخش غربی استان، بیش از شرق آن نشان می دهد. اما پیشینه شهرنشینی در شرق استان بیش از ناحیه غربی آن است. در دوره های هخامنشی تا ساسانیان ، لرستان بخشی از سرزمین بزرگ پارس بود. پس از اسلام و از زمان خلفای عباسی ، بخش های مرکزی و غربی لرستان بصورت حکومتی خود مختار تا چندین قرن اداره می شد که حاکمان این دوره با نام اتابکان لرستان شناخته می شدند. امویان بروجرد را مورد توجه قرار دادند و در زمان حاکمیت ابی دلف بر غرب ایران (۱۵۰-۲۲۶)، مسجد جامع این شهر را بنا نهادند. در دوره سلجوقیان نیز بیشتر شرق لرستان مشتمل بر بروجرد و جاپلق مورد توجه بود و دیگر نواحی لرستان به صورت خودمختار باقی ماند. در سده پنجم قمری نبردهایی بین دیلمیان و سلجوقیان در منطقه بروجرد به وقوع پیوسته و علا الدوله دیلمی سپاهیان خود را در این ناحیه سازماندهی کرده است ^[۳].

سپاهیان مغول و نیز تیمور بارها لرستان را مورد تاخت و تاز قرار دادند و شهرهای آن را غارت و ویران نمودند. بنا بر آنچه در که در وب‌گاه “فرهنگ نیاکان ما” آمده، کتاب “حبيب‌السير” در شرح اقدامات تیمور در Û·Û¸Û¸ قمری می نویسد: «با لشکر به جانب لر کوچک در حرکت آمد، وروجرد را از جهات و اموال مجرد کردند و خرم‌آباد را غمکده گردانيدند» ^[Û´].
از دوره صفویان، بروجرد، لرستان و جاپلق، عمدتاً به صورت ایالت های مستقل در نظر گرفته می شدند. زندیان از طوایف لر بودند که نبردهایی در منطقه از آنان به ثبت رسیده است. در دوره قاجار ، ولایت لرستان و ولایت بروجرد، گاه بصورت مستقل و گاه یکسان در نظر گرفته می شدند و در اواخر قاجار، لرستان و خوزستان یک ایالت محسوب می شدند^[۵]. از این دوره برخی ایلات لرستان از تابعیت حکومت مرکزی سر باز زدند و حکومتهای خودمختار پراکنده ای را بنا نهادند.این حکومت ها توسط سران خوانین لرستان از جمله غلامعلی خان سردار اشرف (امیر همایون) اداره می شد. سرانجام، رضاخان با گسیل نیرو و کشتار فراوان به ناامنی های لرستان پایان داد. در دوره پهلوی ، ابتدا لرستان به فرمانداری کل (با دو شهرستان خرم آباد و بروجرد) تبدیل شد و اندکی بعد الیگودرز نیز به شهرستانی مستقل تبدیل شد. آیت الله بروجردی پس از بازگشت از نجف، در زادگاهش بروجرد مستقر شد و طرفداران زیادی در بین اهالی لرستان پیدا کرد. در زمان انقلاب اسلامی ، راهپیمایی های مختلفی در شهرهای استان به ویژه خرم آباد برگزار شد. در جنگ ایران و عراق ، لرستان به سبب نزدیکی به مرزهای غربی و جنوبی، اهمیت استراتژیک پیدا کرد و بارها مورد بمباران قرار گرفت.

[ویرایش] شهرها و شهرستانهای لرستان

نوشته اصلی: فهرست آبادی‌های استان لرستان

استان لرستان ۹ شهرستان، ۲۵ بخش و ۸۱ دهستان دارد. شهرستانهای این استان عبارت‌اند از: ازنا، الیگودرز، بروجرد، پل‌دختر، خرم‌آباد، دورود، دلفان، سلسله و کوهدشت. لرستان در ابتدای تقسیمات کشوری نو بخشی از فرمانداری کل خوزستان و لرستان بود که خیلی زود از خوزستان جدا و با عنوان فرمانداری کل لرستان مستقل شد. در ابتدای تشکیل، دارای دو شهرستان خرم آباد در غرب و بروجرد در شرق بود. در فاصله کوتاهی، الیگودرز از شهرستان بروجرد جدا و سومین شهرستان استان شد. روند تشکیل شهرستان های جدید تا اواخر دهه ۱۳۶۰ متوقف شده بود اما در پایان جنگ ایران و عراق، دورود نیز از بروجرد جدا و چهارمین شهرستان استان لرستان شد. در سالهای بعد، کوهدشت، نورآباد، الشتر و پلدختر از شهرستان خرم آباد و نیز ازنا از شهرستان الیگودرز جدا و تبدیل به شهرستانهای مستقل شدند.

استان لرستان هم اکنون دارای ۲۳ نقطه شهری است. شهرهای بزرگ لرستان به ترتیب جمعیت عبارت‌اند از: خرم‌آباد، بروجرد، دورود، الیگودرز و کوهدشت.

[ویرایش] جغرافیای لرستان

بلندی‌ها

لرستان سرزمینی کوهستانی است و به غیر از دشتهای سیلاخور، کوهدشت و خاوه دلفان و چندین دشت کوچک دیگر، بیشتر مناطق استان را کوههای فشرده و دره های تنگ از سلسله کوههای زاگرس فرا گرفته اند. بلندترین قله های لرستان به صورت نواری در گوشه شمال غربی تا شرق استان قرار کشیده شده اند و به ترتیب موقعیت شامل کوههای چهل نابالغان، گرین، میش پرور، اشترانکوه و قالی‌کوه می شوند. برخی بلندی های مهم لرستان عبارت‌اند از:

کوه‌های استان لرستان

ناÙ	بلندی	٠کان حدودی
اشترانکوه	Û´Û²ÛµÛ° ٠تر	شرق دورود	Â
قالی‌کوه	4028 ٠تر	جنوب الیگودرز	Â
چهل نابالغان	Û³Û¶Û°Û° ٠تر	شرق نوراباد و جنوب نهاوند	Â
کوه گرین	Û³Û¶Û²Û³ ٠تر	غرب بروجرد و شرق الشتر	Â
کوه سرسبز	3596 ٠تر	ش٠ال بخش ززو ٠اهروالیگودرز	Â
کوه ت٠ندر	3520 ٠تر	شرق بخش ٠رکزی الیگودرز	Â
کوه ٠یش پرور	Û³ÛµÛ°Û° ٠تر	جنوب غربی بروجرد	Â
کوه هنجيس	Û³Û²Û°Û° ٠تر	ش٠ال کوهدشت و جنوب نوراباد	Â
کوه نیر	3191 ٠تر	٠رکز بخش ززو ٠اهروالیگودرز	Â
کوه ٠یز آب	2952 ٠تر	٠رکز بخش ٠رکزی الیگودرز	Â
کوه رال	2995 ٠تر	ش٠ال بخش ززو ٠اهروالیگودرز	Â
کوه شاه نشین	Û²Û¹Û°Û° ٠تر	جنوب بروجرد	Â
سفید کوه	Û²Û¹Û°Û° ٠تر	غرب خر٠آباد	Â
سفید کوه ازنا	Û²719 ٠تر	٠رکز ازنا	Â
هشتاد پهلو	Û²ÛµÛ¶Ûµ ٠تر	جنوب خر٠آباد	Â
کوه قلعه عبدالرضا	2518 ٠تر	شرق بخش ٠رکزی الیگودرز	Â
تاف	Û²Û³Û´Û¶ ٠تر	جنوب شرقی خر٠آباد	Â
٠خ٠ل‌کوه	Û±Û¹Û¶Û¶ ٠تر	شرق خر٠آباد	Â
کبیرکوه	Û±Û¹Û±Û´ ٠تر	جنوب پلدختر	Â

آبشارها

شهرستان الیگودرز آبشار آب سفید آبشار چکان دهقادی آبشار تیندر آبشار لوچ آبشار تیندر آبشار وارک (بخش زلقی) آبشار های دورک آبشار ٠بارک آباد شهرستان پلدختر افرینه شهرستان خر٠آباد آبشار تاف آبشار گریت نوژیان آبشار وارک

شهرستان دلفان غسلگه ** ابشار سويله شهرستان دورود آبشار بیشه آبشار دره اسپر

رودخانه ها

• سیمره (سرچشمه: سراب گاماسیاب، پایان: کرخه)
• کشکان (سرچشمه: ؟ ، پایان: كرخه)
• سزار (سرچشمه:اشترانکوه و کوه گرین، پایان: دز)
• کهمان (سرچشمه: کوه گرین، پایان: كرخه)
• زال (سرچشمه: ؟، پایان: کرخه)
• رود بختیاری (سرچشمه:کوه گیریوه،برآفتاب و میان آفتاب ، پایان: دز)
• رود تیره (سرچشمه:؟،پایان:؟)
• رود ماربره(سرچشمه:اشترانکوه،پایان:؟)

چشمه‌ها و سرابها

شهرستان ازنا چش٠ه قل قل شهرستان الیگودرز سراب غار ت٠ندر سراب گردکانک سراب ٠اهی چال سراب خرسیان سراب گایکان سراب سردره سراب رودآب سراب دورک Â

شهرستان بروجرد سراب جانیزه سراب زِرشکه سراب سفید سراب زارِ٠سراب کرتول چش٠ه وِنایی چش٠ه دره خونی چش٠ه هفت تپه چش٠ه اِسِل

شهرستان خر٠آباد سراب کیو چش٠ه‌های آب ار٠گرداب دارایی آب اراز چش٠ه شَوا سراب یاس سراب تیزخانی سراب تلخ سراب نیلوفر سراب چنگایی سراب چگنی

شهرستان دلفان سراب غسلگه سراب پیردوسی سراب دولیسكان سراب وناو سراب سنگر سراب ق٠ش سراب تاج ا٠ير شهرستان دورود چش٠ه راکن

شهرستان سلسله سراب که٠ان سراب هنا٠چش٠ه کیان شهرستان کوهدشت آب‌گر٠گرخوشاب

دریاچه ها و آبگیرها

شهرستان بروجرد تالاب بیشه دالان دریاچه تپه چغا دریاچه بوستان فدک

شهرستان پلدختر تالابهای ٠ع٠ولان شهرستان خر٠آباد دریاچه سراب کیو

شهرستان دورود دریاچه گهر

[ویرایش] آثار باستانی و تاریخی

لرستان جایگاه آثار باستانی و تاریخی فراوانی است که می توان آنها را به سه دوره پیش از تاریخ، دوره ایران باستان و دوره اسلامی تقسیم کرد. یافته های پیش از تاریخ لرستان، بیشتر شامل کنده کاریهای غارها و اشیای مفرغی هستند. به دلیل کوهستانی بودن منطقه، انسانهای اولیه، در مناطق مرکزی و غربی لرستان سکونت یافتند. در این استان، بیش از ۲۵۰ غار و پناهگاه صخره ای وجود دارد که نیمی از آنان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. از جلمه غارهای مهم می توان به غارهای یافته و کَلماکره اشاره کرد ^[۶]..

از دوره های هخامنشیان و ساسانیان، پلها و دژهای ویران زیادی به جای مانده است. پل دختر و پل کشکان و نیز قلعه فلک الافلاک از این دسته اند. گورستانهاو تپه های تاریخی فراوانی در بیشتر مناطق این استان بویژه در دشت سیلاخور وجود دارند که هنوز مورد کاوش باستان شناسی قرار نگرفته اند.

مسجد ها و امامزاده ها نیز از مهم‌ترین آثار به جای مانده از دوره های پس از اسلام در این منطقه هستند که مسجد جامع و امامزاده جعفر از قدیمی ترین و مهممترین این آثار به حساب می آیند.

برخی آثار باستانی و تاریخی لرستان به ترتیب شهرستان عبارت‌اند از:

شهرستان ازنا ا٠ا٠زاده قاس٠(ازنا) شهرستان الیگودرز غار باستانی پشتکوه قلعه باجول گورستان تاریخی بزنوید شهرستان بروجرد ا٠ا٠زاده جعفر ا٠ا٠زاده قاس٠پل قلعه حات٠زواریجان ٠سجد جا٠ع ٠سجد سلطانی

شهرستان پلدختر آسیاب گبری پل دختر پل کلهرت پل گاو٠یشان غار کل٠اکره شهرستان خر٠آباد پل شاپوری (پیل اشکسه) پل کشکان سنگنوشته

قلعه فلک الافلاک گرداب سنگی ٠ناره آجری شهرستان دلفان راه باستانی گاوش٠ار بقعه حسن گايار ٠فبره بابا بزرگ شاويسقلی شهرستان دورود پل چالانچولان

شهرستان سلسله قلعه ٠ظفری شهرستان کوهدشت غار هو٠یان قلعه زاغه پل کُر و دِت قلعه کوهزاد

[ویرایش] گردشگاهها و دیدنی های طبیعی

شهرستان ازنا دشت جابلق شهرستان الیگودرز قالی کوه آبشار آب سفید آبشار چکان دهقادی دشت لاله های واژگون روستای خلیل آباد اشترانکوه ٠حوطه اطراف ا٠ا٠زاده ٠ح٠د ابن حسن چش٠ه و سراب گایکان سراب ٠اهیچال شهرستان بروجرد بوستان فدک تپه چغا تاک درخت دشت سیلاخور کوچه باغی گلدشت ونایی

شهرستان پلدختر رود کشکان تالاب های پلدختر شهرستان خر٠آباد آبشار تاف آبشار نوژیان کیو ٠خ٠ل کوه

شهرستان دلفان دا٠نه های کوه گرین كوه ٠هراب، چش٠ه گر٠ابه كوه چهل نابالغان دره بايور آبشار غسلگه شهرستان دورود اشترانکوه دریاچه گهر دره نی گاه دشت سیلاخور آبشار بیشه

شهرستان سلسله شهرستان کوهدشت کاخ ساسانی/شیرز قلعه ٠نیژه /٠عبد سرخ د٠لکی و لری

پنجه علی

غار میر ملاس مقبره شاهزاده محمد

[ویرایش] زبان و گویش در لرستان

• لری خرم آبادی
• لری بختیاری
• گویش بروجردی

[ویرایش] مردم‌شناسی

نوشتار اصلی: فهرست طایفه‌های لرستان

نیز نگاه کنید: پوشاک سنتی عشایر لرستان

ساکنان استان لرستان را طایفه‌ها و تیره‌هایی از قوم ایرانی لر تشکیل می‌دهند.گویش ایشان لری است. لرها بیش‌تر در شهرها و روستاهای مرکزی، باختری و جنوبی استان لرستان کنونی ساکنند. اما محدوده سرزمین‌های لرنشین محدود به استان لرستان نیست و در مناطق جنوبی‌تر مانند استان‌های چهارمحال و بختیاری، خوزستان وایلام نیز طایفه‌های گوناگون لر پراکنده‌اند. استان لرستان به سبب داشتن کوهستان‌های پهناور و مراتع بسیار، از دیرباز زیستگاه مردمانی بوده که دامپروری پیشه اصلی آنان بوده است. به همین سبب ساختار طایفه‌ای در این استان از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. ایلات و طوایف لرستان گستردگی زیادی دارند اما در مجموع به دو گروه کوچرو و ساکن تقسیم می شوند. طایفه‌هایی از لر بختیاری در خاور لرستان در مناطق الیگودرز و دورود ساکن هستند و یا هر ساله به این منطقه کوچ می‌کنند.

مراتع فراوان و بارندگی مناسب، امکان پرورش دام و کشاورزی دیم را در این منطقه فراهم نموده است. از همین روی، پیشه سنتی مردم لرستان دامپروری و کشاورزی بوده است. ساکنان مناطق شهری، پیشه‌ور، بازرگان و یا صنعت‌گر بوده‌اند. امروزه درصد قابل توجهی از ساکنان شهرها را کارمندان ادارات دولتی، آموزشی و نظامی تشکیل می‌دهند.

[ویرایش] چهره‌های سرشناس

آیت الله حسین بروجردی، آیت الله آیت الله احمد کروبی، آیت الله روح الله کمالوند خرم آبادی و آیت الله سیدحسن طاهری خرم آبادی از روحانیون بنام لرستان در دهه های اخیر به شمار می آیند. از نویسندگان، هنرمندان و دانشمندان لرستان هم می توان به عبدالحسین زرین کوب، سید جعفر شهیدی و شاعرانی چون مهرداد اوستا، صامت بروجردی و نصرت مسعودی علی رضا کرمی اشاره کرد. [[باباطاهر بزرگ ترین شاعر لر است و کریم خان زند و لطفعلی خان زند از شاهان دوره زندیه و از طوایف لر بوده اند. میرنوروز و ملاپریشان چهره های تاریخی شعر سنتی لرستان هستند.شهید زین الدین و شهید محمد بروجردی از سرداران مشهور جنگ هشت ساله ایران وعراق و از مردم لر ستان هستند

[ویرایش] دانشگاه ها

نوشتار اصلی: فهرست مراکز آموزش عالی استان لرستان

دانشگاه علوم پزشکی لرستان وابسته به وزارت بهداشت و نیز دانشگاه لرستان وابسته به وزرات علوم، تحقیقات و فناوری، دو دانشگاه فعال دولتی در استان لرستان هستند که هر دو در شهر خرم آباد قرار گرفته اند. از سال ۱۳۸۶ مقدمات تأسیس دانشگاه آیت الله بروجردی در شهر بروجرد نیز فراهم شده است. دانشگاه آزاد اسلامی نیز واحدهایی در شهرهای گوناگون استان دارد که واحد بروجرد و نیز واحد خرم آباد بزرگ‌ترین آنها به حساب می آیند.شهرستان های دورود و الیگودز نیز دارای دانشگاه آزاد هستند.

[ویرایش] جستارهای وابسته

• لر
• فهرست طایفه‌های لرستان
• مسکن در لرستان
• پوشاک مردم لرستان
• موسیقی لرستان
• بازیهای محلی لرستان
• فهرست آبادی‌های استان لرستان
• فهرست مراکز آموزش عالی استان لرستان

[ویرایش] منابع

1. ↑ World Gazetteer
2. ↑ تاریخ لرستان در ویکی پدیای انگلیسی
3. ↑ تاریخ بروجرد از وب‌گاه بروجرد.اینفو
4. ↑ بروجرد(وروگرد) در وب‌گاه فرهنگ نیاکان ما بازدید ۱۰/۲/۱۳۸۶
5. ↑ برای اطلاعات بیشتر به پیشینه تقسیمات کشوری ایران نگاه کنید.
6. ↑ غار یافته. وبگاه تبیان لرستان، بازدید ۲۶/۳/۱۳۸۷.

دریاچه گهر ، فیروزه ای بر اشترانکوه لرستان

در دامنه اشترانكوه، درياچه هاي دائمي و شيرين گهر بالا و گهر پايين گسترده شده اند. اين درياچه از ذوب برف هاي اشترانكوه و انباشت آب آن در پشت سد طبیعی ايجاد شده است. فراواني نسبي آب هاي ورودي به اين درياچه باعث مي شود سرريز آب آن به درياچه پاييني (بزرگ) بريزد. این دریاچه همانند آبگیر بزرگی است که از چشمه ها وآبشارها و سرابها سیراب و در تابستان و زمستان راکد می ماند وبیشتر سطح دریاچه زمستان کاملا یخ می بندد و چشم انداز زیبا و خاصی را به گهر میبخشد. دریاچه گهر در مرکز منطقه حفاظت شده اشترانکوه در بخش انتهایی تنگ تاپله قرار گرفته است. تنگ تاپله دره ای است در جهت شمال شرقی(جنوب شرقی) که اطراف آن را کوههای اشترانکوه فراگرفته است. زيبايي خيره كننده و چشم اندازهاي بديع درياچه سبب شده هر ساله با وجود سختي راه، انبوهي از مردم لرستان، استانهاي اطراف و ديگر نقاط كشور، با پاي پياده يا سواره به ديدن درياچه و زيبايي هاي آن بروند و چند روزي از اوقات فراغت خود را در آنجا سپري كنند. این دریاچه در نزد کشورهای خارجی بنام دریاچه ایران مشهور است .

تشکیل دریاچه گهر (زمین لغزه کهن اشترانکوه) :

دریاچه گهر (29 کیلومتری جنوب خاور دورود) به احتمال زیاد در اثر وقوع یک زمین‌لرزه به بزرگای زیاد بوجود آمده است. درواقع، این دریاچه به واسطه بسته شدن دره توسط یک سنگ ریزش عظیم تشکیل گردیده است. دریاچه کوهستانی گهر که بر روی گسل اصلی امروزی زاگرس (بخش دورود) قرار دارد، بر پهنه رومرکزی زمین‌لرزه فاجعه بار دره سیلاخور در تاریخ 3/11/1287 هـ.ش با بزرگای 4/7=Ms منطبق است. بنابراین این دریاچه احتمالاً در اثر جنبش گسل دورود و رویداد یک زمین لغزش-سنگ ریزش تشکیل گردیده است.

مشخصات دریاچه ها :

دریاچه گهر بزرگ ( کله گهر ): در منطقه حفاظت شده اشترانکوه و در ارتفاع 2400 متری از سطح دریا قرار گرفته است. حداکثر عمق دریاچه به 28 متر و مساحت سطح آبی آن به حدود 100 هکتار می رسد. طول درياچه اصلي گهر را1500 متر و عرض متوسط آن را بین 500 تا 800 متر برآورد كرده اند.

ریاچه گهر کوچک ( کره گهر ): ارتفاع آن از سطح دریا 2450 متر می باشد و مساحت تقریبی آن حدود 7 هکتار است. طول آن 500 متر و عرض آن حدود 150 متر است. حداکثر عمق آن نیز در حدود 4 متر می باشد.

راه دسترسی به دریاچه :راهای ارتباطی به دریاچه تماما مالرو و بعضا پیاده رو است. براي رسيدن به منطقه زيباي اشترانكوه از تهران مي‌توان به دو طريق اقدام كرد. اول: با قطار دورود. دوم: از طريق اتوبوس‌هاي دورود. دسترسی به دریاچه نیز از دورود به دو طریق امکانپذیر می باشد :

1- مسیر کوهنوردان : از دورود به طرف اليگودرز از كيلومتر 20 به روستاي دربند مي‌رسيم كه داراي درختان و بيشه‌هاي انبوهي است. ادامه راه ما را به طرف ايستگاه دربند مي‌رساند كه پس از گذشتن از روي ريل راه‌آهن و عبور از پل رودخانه در نهايت به روستاي تيون مي‌رسيم (جاده آسفالت است). پس از پر كردن قمقمه‌ها از آب چشمه، راه صعود از كنار روستا و از مسيري پاكوپ ادامه يافته، كم‌‌كم ارتفاع مي‌گيريم و سپس مسير ما به سمت جنوب ادامه پيدا مي‌كند. بعد از دو و نيم ساعت پياده‌روي به كنار جويباري مي‌رسيم كه ادامه راه ما را به پناهگاه اول مي‌رساند.چشمه گل‌گل سيرابمان مي‌كند، سپس با طي دو ساعت به چال كبود و پناهگاه دوم مي‌رسيم كه محل مناسبي براي شب ماندن است. در اين محل رو به جنوب كه مي‌ايستيم (خلاف مسير بالا آمده) سمت راست قله گل‌گل 4050 متر و سمت چپ قله سن‌بران 4150 متر و در روبرو يك هفتي مشاهده مي‌شود كه يخچال آن تا كف ميدان ادامه دارد و ديده مي‌شود. سمت چپ آن قله لايو قرار دارد. قله سن‌بران از يخچال سمت چپ با طي زمان حدود سه ساعت و قله گل‌گل نيز با قدري زمان كمتر صعود مي‌شود و بهترين مسير رسيدن به درياچه است كه با صعود قله گل‌گل به سمت قله لايو سرازير شده (شرق)، نيم ساعتي بعد به محلي V شكل مي‌رسيم كه سمت راست ما درياچه قرار دارد.دهليزي با شيبي تند و گاهاً يخ زده كه با توجه به سنگي بودن اطراف آن كوچكترين اشتباه در انتخاب مسير امكان بروز مشكل و يا حادثه را به دنبال دارد. بعد از اين قسمت به مسير شن اسكي مي‌رسيم كه بايد كاملاً با احتياط و حتماً نفرات پشت سر هم حركت كنند (ريزش سنگ). در بهار تا اواخر تابستان مسير داراي يخچال با شيب تند است كه همراه داشتن كلنگ و يخ شكن و طناب لازم است. زمان رسيدن به درياچه از نقطه V شكل، چهار ساعت است. در نزديكي درياچه آبشاري زيبا پذيراي ماست كه خستگي راه را از تن زدوده و از كنار آن مي‌توان به درختان زيباي بيدكنار درياچه رسيد كه نويد رسيدن به نگين زاگرس را مي‌دهد. بهترين فصل صعود، اواخر خرداد به بعد است كه البته بستگي به بارش نيز دارد. براي تماشاي لاله‌هاي واژگون(گل اشك) بايد اواخر ارديبهشت به منطقه رفت2- مسیر عمومی : راه اصلی آن از شهرستان درود با خودرو به گردنه دوش دراز – قریه درب آستانه (امام زاده شاه پیروانی) و دو راهی سراوند وچشمه تلمه زار است. بع
د از جاده ماشین رو گردشگران پیاده باید به چشم دره- چشمه تلمه زار- گردنه گله چیره- بنار نر میون -گردنه پنبه کار دره نگار و سفید آب- بناره گهر به دریاچه دیدنی گهر میرسند. حرکت از محلی به نام سرچشمه (در حومه شهر دورود به فاصله حدود 20 کیلومتر) با ارتفاع 2365 متر از سطح دریا آغاز می شود. در مسیر رفتن از سرچشمه به دریاچه گهر باید مسافتی 18 کیلومتری را با فراز و نشیبی بسیار پیمود و از کنار دره نگار(نی گاه) و بالای گردنه پنبه کار بگذریم و جالب است که در نهایت به دریاچه می رسیم که ارتفاع آن از سطح دریا 2360 متر است یعنی تقریباً به اندازه ارتفاع مبدأ. مرتفع ترین نقطه مسیر، بالای گردنه پنبه کار با ارتفاع 2550 متر و پایین ترین نقطه چشمه پنبه کار در پایین گردنه با ارتفاع 1950 متر می باشد. دریاچه در دامنه جنوبی اشترانکوه و قله سن بران قرار دارد. دریاچه دیگری در بالادست این دریاچه قرار دارد که به دریاچه بالا یا دریاچه کوچک یا دریاچه دوم موسوم است که در حال از بین رفتن است و برای رسیدن به آن باید حدود 2 ساعت پیاده روی کرد.

امکانات اطراف دریاچه :دریاچه دارای کمپ استقرار محیطبان جهت حفظ گونه های زیست محیطی منطقه و صدور پروانه یک روزه ماهیگیری می باشد. همچنین نیروی انتظامی نیز در منطقه حضور دارد. جدیدأ شهرداری شروع به ساخت سکوهایی برای استقرار گردشکران نموده است که مورد انتقاد برخی از مسئولین محیط زیست قرار گرفته است. همچنین چند سرویس بهداشتی نیز در منطقه احداث شده است.پوشش گیاهی منطقه :68 گونه انحصاري گياهي در منطقه حفاظت شده اشترانكوه در استان لرستان وجود دارد. در جريان اجراي طرح شناسايي و برررسي تنوع زيستي و عرصه‌هاي طبيعي مناطق حفاظت شده استان لرستان، كارشناسان، بيش از 600 گونه گياهي در منطقه حفاظت شده اشترانكوه شناسايي كردند. در حدود 53 گونه درخت و درختچه نيز در اين منطقه حفاظت شده شناسايي شده‌اند كه برخي از آنها از خواص دارويي و طبي نیز برخوردارند. پوشش گیاهی آن بیشتر ازگونه های زرشک، شیرخشت، سیب وحشی، گردو، بید، دافته، شنگ، ارژن، انجیر، گون، گز، بادام وحشی و در قسمت بالا دست دریاچه بزرگ و دریاچه کوچک درختهای اورس، ارجن و بید پراکنده است

جانوران منطقه :

حوضه استحفاظي و حفاظت شده شهرستان‌هاي دورود، ازنا و اليگودرز استان لرستان (اشترانكوه) شامل 98 هزار و 250 هكتار وسعت می باشد. اشترانكوه‌ يكي‌ از مناطق‌ منحصر به‌ فرد استان‌ لرستان‌ است‌ كه‌ به‌ لحاظ‌ برخورداري‌ از شرايط‌ ويژه‌ اكولوژيكي‌ و توپوگرافي‌ زيستگاه‌ مناسب‌ و مستعدي‌ براي‌ رشد و تكثير وحوش‌ به‌ويژه‌ پستانداران‌ بزرگ‌ است‌ و به‌ همين‌ دليل‌ از ديرباز به‌ عنوان‌ يك‌ شكارگاه‌ ممتاز، مورد توجه‌ عشاير و اعيان‌ و اشراف‌ بوده‌ است.اين‌ امر موجب‌ شد تا رشته‌ كوه‌ اشترانكوه‌ و دره‌ ني‌گاه‌ با نام‌ قرق‌ اختصاصي‌ تيان‌ (تيون) در سال‌ 1340 به‌ عنوان‌ منطقه‌ شكار ممنوع‌ و در سال‌ 1349 با افزودن‌ ارتفاعات‌ متعدد ديگر، (از جمله‌ سفيدكوه‌ بزرگ‌ و كوچك) به‌ محدوده‌ آن، منطقه‌ قرق‌ تيان‌ با عنوان‌ منطقه‌ حفاظت‌شده‌ اشترانكوه‌ شناخته‌ شود. وجه‌ تسميه‌ اين‌ نام‌ وجود نيم‌ دايره‌ چال‌ها و معابر خط‌الراءس‌ بين 4‌ قلل‌ منطقه‌ است‌ كه‌ افراد محلي‌ آن را به‌ كوهان‌ و گردن‌ شتر شباهت‌ داده‌اند.در سال‌ 1357 با ايجاد تغييراتي‌ در حد و حدود منطقه، كوههاي‌ سفيد كوه‌ بزرگ‌ و كوچك‌ با مساحت‌ 24 هزار هكتار از منطقه‌ اشترانكوه‌ منفك‌ و به‌ صورت‌ مجزا به‌ نام‌ پناهگاه‌ حيات‌ وحش‌ سفيدكوه‌ ازنا قرق‌ و شناخته‌ شد و مابقي‌ امروزه‌ از ارزشمندترين‌ مناطق‌ تحت‌ مديريت‌ سازمان‌ محيط زيست‌ كشور محسوب‌ مي‌شود.پستانداراني چون كل و بز، آهو، قوچ، خرگوش، شغال، روباه، گراز، گرگ، پلنگ، خرس قهوه‌اي و گربه وحشي را می توان از مهمترين گونه‌هاي شناسايي شده اشترانكوه به حساب آورد. گونه‌هاي پرندگان اين منطقه حفاظت شده 195 مورد است که مهمترین آنها می توان به کبک دری، تیهو، شاهین اشاره کرد. همچنين 30 گونه از خزندگان و پنج گونه دوزيست نيز در اين منطقه شناسايي شدند. انوع مارها چون افعي يا گرزه مار نيز در اين منطقه زندگي مي‌كنند.
منبع:
http://www.persian-forum.com/showthread.php?s=380ce798cc4f571014c6442db166b101&p=163205#post163205